Ảnh: Sản xuất xi măng, ngành nghề có phát sinh nhiều bụi.

Theo Bộ Y tế, kết quả tổng kết 10 năm việc thực hiện Chỉ thị số 29-CT/TW ngày 18/9/2013 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về đẩy mạnh công tác an toàn, vệ sinh lao động trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế cho thấy trong lĩnh vực vệ sinh lao động đã đạt được một số kết quả nhất định, góp phần bảo vệ nâng cao sức khỏe và phòng, chống bệnh nghề nghiệp cho người lao động trong cả nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy còn nhiều tổ chức, cá nhân sử dụng lao động và bản thân người lao động chưa tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏe người lao động và phòng, chống BNN. Đây cũng chính là nguyên nhân chính khiến BNN ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người lao động có xu hướng gia tăng. Đặc biệt trong các doanh nghiệp, cơ sở lao động vừa, nhỏ và các ngành nghề có nguy cơ cao như khai thác, chế biến vật liệu xây dựng, sử dụng hóa chất, khai thác mỏ,...

Bệnh nghề nghiệp là những bệnh lý mang đặc trưng của nghề nghiệp hoặc liên quan tới nghề nghiệp. Nguyên nhân của BNN là do tác hại thường xuyên và lâu dài của điều kiện lao động không tốt. BNN là đối tượng ngăn ngừa của lĩnh vực an toàn và vệ sinh lao động. Ngay từ khi có lao động, BNN đã xuất hiện và gây ảnh hưởng tới người lao động. Diễn biến của BNN thường trải qua 3 giai đoạn là: (1) giai đoạn tiếp xúc (phơi nhiễm) quá mức với nguy cơ (yếu tố có hại); (2) giai đoạn tổn thương sinh học và (3) giai đoạn có biểu hiện lâm sàng. Ở giai đoạn đầu tiên, tiếp xúc quá mức là tiếp xúc vượt giới hạn cho phép với 1 yếu tố có hại nào đó. Tại giai đoạn này thường chưa thấy bất cứ biến đổi sinh học hay lâm sàng nào có thể phát hiện được. Đến giai đoạn tổn thương sinh học, yếu tố có hại xâm nhập vào cơ thể gây các tổn thương sinh học như rối loạn chuyển hóa,…nhưng chưa gây ra các triệu chứng lâm sàng. Cuối cùng là giai đoạn có biểu hiện lâm sàng, các tổn thương sinh học sẽ dẫn đến các rối loạn chức năng, tổn thương mô với các biểu hiện lâm sàng. Giai đoạn có biểu hiện lâm sàng là giai đoạn bị bệnh thực sự và thường là nặng, việc điều trị sẽ gặp nhiều khó khăn, một số bệnh không thể chữa khỏi được.

Công tác khám, quản lý sức khỏe người lao động, huấn luyện an toàn vệ sinh lao động, trang bị các phương tiện bảo vệ cá nhân đầy đủ theo đúng ngành nghề, tính chất công việc,.. đặc biệt tuyên truyền, cảnh báo nguy cơ, nhận diện rủi ro xảy ra tai nạn lao động, BNN là rất cần thiết. Đối với 11 ngành nghề có nguy cơ cao về tai nạn lao động, BNN (Điều 8 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH quy định về ngành nghề có nguy cơ cao về tai nạn lao động, BNN) người sử dụng lao động áp dụng bắt buộc việc đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động và đưa vào trong nội quy, quy trình làm việc.

Ảnh :Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp cho từng ngành nghề, công việc. 

Bên cạnh đó để nhận diện sớm, đúng các nguy cơ thì theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật thì hàng năm doanh nghiệp, cơ sở lao động phải tổ chức quan trắc môi trường lao động ít nhất một lần để đánh giá yếu tố có hại trong môi trường lao động. Việc quan trắc môi trường lao động rất quan trọng bởi từ kết quả các mẫu đo cụ thể (tùy lĩnh vực sản xuất) sẽ đánh giá được các yếu tố nguy cơ, từ đó doanh nghiệp, cơ sở lao động tổ chức khám sức khỏe cho lao động để sớm sàng lọc, phát hiện giúp người lao động điều trị bệnh lý kịp thời, qua đây chủ doanh nghiệp, cơ sở lao động có giải pháp đầu tư mua mới, bảo dưỡng máy, thiết bị, cải thiện điều kiện, môi trường làm việc, thực hiện bồi dưỡng độc hại tại chỗ bằng hiện vật cho người lao động,..

Đối với cá nhân người lao động trong quá trình làm việc, đặc biệt người lao động thường xuyên tiếp xúc với máy móc, thiết bị hoặc môi trường làm việc có tiếng ồn, khói, bụi,.. Do vậy, họ phải đối diện với nguy cơ cao về tai nạn lao động, BNN nếu không tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc an toàn và biện pháp phòng hộ. Người lao động phải được khám sức khỏe định kỳ, khám sức khỏe trước khi bố trí làm việc, khám phát hiện BNN theo quy định, được huấn luyện về an toàn, vệ sinh lao động.

Ảnh: Cán bộ CDC Thanh Hóa khám sức khỏe định kỳ cho công nhân

Dấu hiệu nhận biết sớm BNN: Như đã nêu trên, BNN thường diễn biến qua 3 giai đoạn. Khi người lao động có các triệu chứng bệnh (viêm da, ho, đau ngực, mệt mỏi,..) mà các triệu chứng này tăng lên khi làm việc và giảm hoặc biến mất lúc ngừng sản xuất, cần nghĩ ngay đến bệnh nghề nghiệp, dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng với môi trường làm việc độc hại; Nhiều người cùng làm việc có triệu chứng tương tự; Các bệnh nhiễm độc mạn tính có thể xuất hiện với triệu chứng: suy yếu, mệt mỏi, đau đầu, giảm thính lực, giảm thị lực, tiêu hóa kém, bệnh phổi nghề nghiệp. 

Các biện pháp phòng: BNN nói chung khó điều trị nhưng có thể dự phòng được. Mỗi yếu tố có hại gây bệnh, mỗi BNN đều có những biện pháp dự phòng cụ thể. Tuy nhiên, điểm chung là doanh nghiệp, cơ sở lao động và người lao động cần áp dụng các biện pháp chính sau để phòng BNN: biện pháp kỹ thuật; biện pháp y tế; biện pháp cá nhân; biện pháp hành chính – tổ chức và biện pháp truyền thông, giáo dục.

Bệnh nghề nghiệp tạo ra gánh nặng tài chính rất lớn cho người lao động và gia đình của họ, thậm chí ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nhiều người lao động thường chủ quan vì các loại bệnh này không phải thấy ngay tức khắc mà tích tụ, kéo dài qua nhiều ngày, nhiều năm. Nhiều lao động khi còn trẻ, khỏe nên thường ít quan tâm các dấu hiệu BNN. Do vậy người lao động cần được kiểm tra sức khỏe định kỳ để sớm phát hiện các BNN và có giải pháp điều trị. Sau điều trị, người bệnh cần thực hiện tốt việc bảo hộ lao động, nếu không bệnh dễ tái phát hoặc diễn biến bệnh nặng lên; chất độc hoặc các yếu tố có hại thấm nhiễm vào cơ thể sẽ tích lũy theo thời gian. Khi cao hơn mức cho phép sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, việc điều trị sau này sẽ khó và tốn kém hơn nhiều./.