Trước yêu cầu ngày càng cao trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nhiều năm qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa (CDC) đã đẩy mạnh hoạt động giám sát chuyên môn, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cho tuyến y tế cơ sở, xem đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em một cách bền vững.

Vai trò then chốt của tuyến y tế cơ sở trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em

Tuyến y tế cơ sở là nơi gần dân nhất, trực tiếp triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu cho phụ nữ mang thai, bà mẹ sau sinh và trẻ em. Các dịch vụ được triển khai thường xuyên gồm: quản lý thai nghén, khám thai định kỳ, tư vấn dinh dưỡng, chăm sóc sơ sinh thiết yếu, tiêm chủng mở rộng, theo dõi tăng trưởng và phát triển trẻ em.

Những năm qua, mạng lưới trạm y tế xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh đã phát huy hiệu quả vai trò “người gác cổng” của hệ thống y tế. Tỷ lệ phụ nữ mang thai được quản lý thai nghén ngày càng tăng; đa số phụ nữ sinh con tại cơ sở y tế; trẻ em được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch đạt tỷ lệ cao. Nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe sinh sản và nuôi dưỡng trẻ nhỏ từng bước được cải thiện.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại tuyến cơ sở vẫn còn một số khó khăn như: năng lực chuyên môn giữa các địa phương chưa đồng đều; một số cán bộ y tế chưa được cập nhật kiến thức thường xuyên; cơ sở vật chất và trang thiết bị tại một số trạm y tế còn hạn chế; công tác quản lý thai nghén nguy cơ cao, sàng lọc sơ sinh và trước sinh, khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 24 tháng tuổi, sàng lọc phát hiện sớm nhiễm khuẩn đường sinh sản, ung thư cổ tử cung, ung thư vú còn chưa được triển khai thường xuyên, rộng rãi và đạt kết quả tốt.

Thực tiễn trên đặt ra yêu cầu cần tăng cường giám sát chuyên môn gắn với hỗ trợ kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ ngay từ tuyến đầu.

Những tồn tại, thách thức trong thực tiễn

Thực tế cho thấy, chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Một số khó khăn phổ biến tại tuyến y tế cơ sở gồm:

+ Nguồn nhân lực chuyên ngành sản – nhi còn thiếu hoặc chưa được đào tạo cập nhật thường xuyên. Công tác giám sát chuyên môn chưa được thực hiện liên tục, việc hỗ trợ kỹ thuật từ tuyến trên còn hạn chế.

+ Trang thiết bị, phương tiện phục vụ chăm sóc trước sinh, sau sinh và chăm sóc trẻ sơ sinh cũng như phát hiện sớm ung thư cổ tử cung, ung thư vú tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu.

+ Công tác quản lý thai nghén nguy cơ cao và theo dõi trẻ em dưới 5 tuổi chưa đồng bộ.

+ Nhận thức của một bộ phận người dân về chăm sóc thai sản an toàn, nuôi con bằng sữa mẹ và theo dõi phát triển trẻ, sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú và ung thư cổ tử cung còn hạn chế.

Tăng cường giám sát – giải pháp then chốt nâng cao chất lượng

Xác định giám sát là giải pháp then chốt, CDC Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch giám sát chuyên đề về chăm sóc sức khỏe sinh sản và sức khỏe bà mẹ, trẻ em hằng năm tại các trung tâm y tế và trạm y tế xã, phường. Nội dung giám sát tập trung vào các hoạt động trọng tâm như: Quản lý thai nghén và phát hiện sớm thai kỳ nguy cơ cao; Thực hiện chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh; Chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh; Theo dõi tăng trưởng, phát triển trẻ em; Công tác tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ; Sàng lọc phát hiện sớm và theo dõi ung thư vú, ung thư cổ tử cung ; Quản lý số liệu, báo cáo chuyên môn.

Điểm mới trong hoạt động giám sát hiện nay là chuyển từ hình thức kiểm tra đơn thuần sang giám sát hỗ trợ. Đoàn giám sát không chỉ đánh giá thực trạng mà còn trực tiếp hướng dẫn thực hành, giải đáp khó khăn, hỗ trợ chuyên môn cho cán bộ tuyến dưới ngay tại cơ sở. Thông qua hoạt động “cầm tay chỉ việc”, nhiều hạn chế trong quy trình chuyên môn được khắc phục kịp thời, giúp cán bộ y tế cơ sở tự tin hơn trong triển khai dịch vụ, góp phần bảo đảm an toàn cho bà mẹ và trẻ em.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát

Chuyển đổi số y tế đang từng bước được triển khai trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Việc sử dụng phần mềm quản lý thai nghén, hồ sơ sức khỏe điện tử và hệ thống báo cáo trực tuyến giúp cập nhật thông tin kịp thời, hạn chế sai sót số liệu và hỗ trợ quản lý liên tục đối tượng.

Thông qua hệ thống dữ liệu điện tử, cán bộ y tế có thể theo dõi thai phụ, trẻ em nguy cơ cao, nhắc lịch khám thai, tiêm chủng và phát hiện sớm các trường hợp cần can thiệp. Đây là bước tiến quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý sức khỏe cộng đồng tại tuyến cơ sở.

Đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe trong cộng đồng

Bên cạnh nâng cao chất lượng dịch vụ chuyên môn, công tác truyền thông giáo dục sức khỏe được xác định là yếu tố quan trọng giúp thay đổi hành vi chăm sóc sức khỏe của người dân.

Các hoạt động truyền thông được triển khai đa dạng thông qua hệ thống loa truyền thanh cơ sở, sinh hoạt câu lạc bộ, truyền thông nhóm nhỏ, tư vấn trực tiếp tại trạm y tế và cộng đồng với các nội dung trọng tâm: Khám thai định kỳ và sinh con tại cơ sở y tế; Chăm sóc sau sinh an toàn; Nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu; Tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em; Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm ở phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế với chính quyền địa phương, hội phụ nữ, cộng tác viên dân số – y tế thôn bản đã góp phần đưa thông điệp chăm sóc sức khỏe nhất là chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em đến gần hơn với người dân.

Hướng tới nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững

Việc tăng cường giám sát và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em tại tuyến y tế cơ sở không chỉ góp phần giảm bệnh tật, tử vong mà còn đóng vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng dân số, phát triển nguồn nhân lực tương lai.

Trong thời gian tới, CDC Thanh Hóa tiếp tục duy trì hoạt động giám sát hỗ trợ, nâng cao năng lực cán bộ y tế cơ sở, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới truyền thông giáo dục sức khỏe, hướng tới mục tiêu mọi phụ nữ mang thai và trẻ em đều được chăm sóc sức khỏe an toàn, liên tục và có chất lượng ngay tại cộng đồng.