Kỹ thuật viên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh soi lam tìm ký sinh trùng sốt rét.

Tại Việt Nam, Chương trình phòng chống sốt rét của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, số ca mắc và tử vong giảm rõ rệt. Tuy nhiên, bệnh sốt rét vẫn tiềm ẩn nguy cơ quay trở lại, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng rừng núi, nơi điều kiện sinh sống còn khó khăn và muỗi truyền bệnh vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, tình trạng ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc, biến đổi khí hậu và sự di biến động dân cư cũng làm gia tăng nguy cơ bệnh.

Thanh Hóa là một trong những địa phương đã được công nhận loại trừ sốt rét trên phạm vi toàn tỉnh từ năm 2020. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành y tế, nguy cơ sốt rét quay trở lại vẫn luôn hiện hữu, nhất là trong bối cảnh giao lưu, di biến động dân cư ngày càng gia tăng. Những người đi làm ăn xa, lao động trở về từ vùng có sốt rét lưu hành, người đi rừng, ngủ rẫy hoặc qua lại biên giới là các nhóm có nguy cơ cao mang mầm bệnh về địa phương.

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa, trong tháng 3/2026 toàn tỉnh không ghi nhận trường hợp mắc sốt rét, không có ca tử vong; tình hình dịch bệnh ổn định và được kiểm soát tốt. Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn có hơn 6.200 người thuộc nhóm nguy cơ, cùng với nhiều xã nằm trong khu vực có nguy cơ sốt rét quay trở lại, đòi hỏi công tác phòng, chống phải được duy trì thường xuyên, liên tục.

Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Lê Hồng Sơn, cho biết: "Trên thực tế, việc “loại trừ” không đồng nghĩa với việc “xóa bỏ hoàn toàn nguy cơ”. Khi các yếu tố dịch tễ vẫn tồn tại, đặc biệt là sự di chuyển của con người giữa các vùng có và không có sốt rét, nguy cơ xâm nhập và lây lan bệnh vẫn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Do đó, nhiệm vụ đặt ra hiện nay không chỉ là duy trì thành quả đã đạt được mà còn phải chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh".

Để thực hiện mục tiêu này, ngành y tế Thanh Hóa đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, quyết tâm không để dịch bệnh sốt rét quay lại, bùng phát, lan rộng. Cụ thể:

Thứ nhất, cần củng cố và tăng cường mạng lưới y tế cơ sở. Quan tâm đến đội ngũ làm công tác phòng chống và loại trừ sốt rét đảm bảo đủ về số lượng, có chất lượng chuyên môn cao, thành thạo các kỹ năng phòng chống và loại trừ sốt rét thông qua các lớp tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn; đào tạo và đào tạo lại cho cán bộ làm công tác phòng chống sốt rét ở tất cả các tuyến vì đây là nơi phát hiện và điều trị sớm, giúp khoanh vùng và xử lý triệt để các ổ bệnh tránh tử vong và lây lan ra cộng đồng; cung cấp đầy đủ các vật liệu xét nghiệm như test chẩn đoán nhanh, vật tư khác như kính hiển vi, các loại thuốc sốt rét có hiệu lực cao phù hợp với từng chủng loại ký sinh trùng, theo phác đồ điều trị sốt rét của Bộ Y tế nhằm làm giảm nguy cơ kháng thuốc và bệnh nhân sốt rét tuân thủ điều trị thông qua DOTs (điều trị có quan sát trực tiếp); chú trọng việc quản lý ca bệnh tại cộng đồng thông qua mạng lưới sốt rét từ nhân viên y tế thôn bản, y tế xã, y tế huyện… Tại các địa bàn khi vào mùa sốt rét hay tại thời điểm có sốt rét gia tăng cần tăng cường các Đội lưu động giải quyết các điểm nóng, khống chế không cho lây lan ra diện rộng. cùng với đó là triển khai các chiến dịch truyền thông hưởng ứng “Ngày thế giới phòng chống sốt rét 25/4” hàng năm

Thứ hai, đẩy mạnh và tăng cường công tác truyền thông: Cán bộ y tế thông qua hệ thống giám sát y tế tại các hộ gia đình với các đối tượng đích như dân di biến động, phụ nữ mang thai … về bệnh sốt rét và các biện pháp phòng chống để họ có thể tự bảo vệ cho mình, gia đình khi ở nhà cũng như khi đi rừng, ngũ rẫy, giao lưu qua lại biên giới bằng cách ngũ màn, võng màn. Ngoài ra, các cuộc truyền thông nhóm và truyền thông lồng ghép cũng cần được chú trọng thông qua các cuộc họp thôn định kỳ bởi các trưởng thôn, trưởng bản, người có nhiều uy tín trong cộng đồng và được cộng đồng tin tưởng. Bên cạnh đó, tổ chức các cuộc họp thường niên với các nước có chung đường biên giới nhằm thu thập, chia sẽ thông tin và kinh nghiệm và cùng nhau hợp tác phòng chống sốt rét.

Thứ ba, Tăng cường công tác giám sát sốt rét tại các tuyến: Đội ngũ y tế cần duy trì các hoạt động giám sát thường xuyên tại tất cả các xã trên địa bàn để phát hiện sớm ca nhiễm sốt rét, chú ý các trường hợp đi, về từ các địa phương có sốt rét lưu hành, chủ động lấy lam máu để phát hiện sớm ký sinh trùng sốt rét, điều trị kịp thời và ngắt đường lây truyền. Khi có ca bệnh phải thực hiện điều tra giám sát, theo dõi, báo cáo theo quy định Bộ Y tế. Sử dụng phần mềm quản lý giám sát bệnh truyền nhiễm- sốt rét theo quy định Bộ Y tế.

Củng cố và duy trì hệ thống kính hiển vi tuyến xã, vì trong giai đoạn loại trừ việc xác định ca nhiễm sốt rét bằng kính hiển vi được xem là tiêu chuẩn vàng. Khi phát hiện hoặc nghi ngờ lây truyền tại chỗ cần điều tra ổ bệnh nay. Các ca bệnh được xét nghiệm để xác định chủng ký sinh trùng sốt rét nhằm sử dụng thuốc sốt rét hợp lý theo quy định của Bộ Y tế. Giám sát thường quy hiệu quả điều trị sốt rét hàng ngày tại cơ sở điều trị cho đến khi kết quả xét nghiệm âm tính và theo dõi ở các ngày D28 và D42 bằng soi lam máu.

Điều tra thành phần, mật độ muỗi truyền bệnh sốt rét, xác định chỉ số muỗi nhiễm thoa trùng, lập bản đồ phân bố muỗi truyền bệnh sốt rét. Dự trữ hóa chất để sẵn sàng ứng phó khi tình hình sốt rét biến động.

Thứ tư, Phòng chống muỗi truyền bệnh sốt rét: Tăng cường giám sát vetor: Đánh giá thành phần loài, mật độ, tập tính đốt người của muỗi truyền bệnh sốt rét; thử nhạy cảm của muỗi truyền bệnh sốt rét với các hóa chất diệt; theo dõi phát hiện khu vực có muỗi truyền bệnh sốt rét nhất là muỗi kháng hóa chất diệt

Thực hiện giám sát vetor truyền bệnh ngay khi có ca bệnh xuất hiện trên địa bàn, tiến hành phun hóa chất (nếu cần thiết) khi phát hiện ổ bệnh  để đảm bảo cắt đứt lan truyền sốt rét tại chỗ.

Lồng ghép biện pháp phòng chống muỗi truyền bệnh sốt rét với phòng chống muỗi truyền các bệnh khác như sốt xuất huyết.

 Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030, việc duy trì sự cảnh giác, không chủ quan với dịch bệnh là yêu cầu xuyên suốt. Những thành quả đã đạt được rất đáng ghi nhận, nhưng nếu lơ là, nguy cơ dịch bệnh quay trở lại là hoàn toàn có thể xảy ra. Ngày Thế giới phòng, chống sốt rét vì thế không chỉ là dịp tuyên truyền mà còn là lời nhắc nhở mỗi người dân cùng chung tay bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khi toàn xã hội cùng hành động, cùng nâng cao ý thức và thực hiện các biện pháp phòng bệnh một cách nghiêm túc, mục tiêu loại trừ hoàn toàn sốt rét tại Việt Nam vào năm 2030 hoàn toàn có thể đạt được.