Trong lịch sử phát triển y học, vắc xin được xem là một trong những công cụ hiệu quả nhất để phòng chống bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nhờ có tiêm chủng, hàng triệu người đã tránh được các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như: đậu mùa, bại liệt, sởi, ho gà, viêm gan B… Việc hiểu rõ vai trò của vắc xin và tầm quan trọng của tiêm chủng không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh.
Ảnh: Tiêm vắc xin phòng bệnh sởi
Vắc xin là chế phẩm sinh học chứa vi sinh vật đã bị làm yếu, bất hoạt hoặc chỉ chứa thành phần của chúng, nhằm kích thích cơ thể tạo ra miễn dịch mà không gây bệnh. Khi cơ thể đã được tiêm phòng, hệ miễn dịch sẽ ghi nhớ và phản ứng nhanh chóng khi gặp mầm bệnh, giúp ngăn ngừa bệnh phát triển. Tiêm chủng mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Trước hết, đây là biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả và an toàn. Nhiều bệnh truyền nhiễm trước đây từng gây tử vong cao giờ đã được kiểm soát nhờ tiêm chủng mở rộng. Ví dụ, bệnh đậu mùa đã được loại trừ hoàn toàn trên toàn cầu từ năm 1980, bại liệt gần như biến mất ở nhiều khu vực và tỷ lệ mắc các bệnh như: sởi, ho gà, uốn ván đã giảm đáng kể. Bên cạnh lợi ích bảo vệ sức khỏe mỗi người, tiêm chủng còn góp phần tạo nên miễn dịch cộng đồng.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng việc tiêm chủng hiện nay giúp ngăn ngừa khoảng 3,5 – 5 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu nhờ phòng các bệnh như bạch hầu, uốn ván, ho gà, cúm, sởi… Đây là một trong những đóng góp y tế hiệu quả nhất trong lịch sử phòng bệnh truyền nhiễm. Theo báo cáo của WHO, việc tiêm vắc xin sởi đã giúp giảm đến 71 % số ca sởi toàn cầu từ năm 2000 đến 2024, và gần 59 triệu ca tử vong đã được ngăn chặn nhờ vắc xin này trong cùng giai đoạn. Tiêm chủng là biện pháp y tế dự phòng chủ động, trong đó vắc xin được đưa vào cơ thể nhằm kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu, giúp cơ thể có khả năng chống lại tác nhân gây bệnh khi tiếp xúc trong tương lai. Đây được đánh giá là một trong những biện pháp y tế hiệu quả và tiết kiệm chi phí nhất trong phòng chống dịch bệnh.
Tại Việt Nam, Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) được triển khai thí điểm từ năm 1981 với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNICEF, sau đó chính thức mở rộng toàn quốc từ năm 1985, đã góp phần kiểm soát và thanh toán nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nhờ tiêm chủng, bệnh bại liệt đã được loại trừ hoàn toàn từ năm 2000; bệnh uốn ván sơ sinh được loại trừ năm 2005 trên quy mô toàn quốc; tỷ lệ mắc và tử vong do sởi, ho gà, bạch hầu giảm mạnh qua các năm (theo Bộ Y tế Việt Nam). Không chỉ bảo vệ cá nhân, tiêm chủng còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành miễn dịch cộng đồng. Khi tỷ lệ người được tiêm chủng đạt mức cao, mầm bệnh sẽ khó có cơ hội lây lan, từ đó bảo vệ cả những người chưa thể tiêm vắc xin như trẻ sơ sinh, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. WHO nhấn mạnh rằng duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin cao là yếu tố then chốt để ngăn ngừa các đợt bùng phát dịch bệnh.
Mặc dù vắc xin có thể gây ra một số phản ứng nhẹ sau tiêm như sốt hoặc đau tại chỗ tiêm, nhưng các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng lợi ích của tiêm chủng vượt xa nguy cơ. Vắc xin được sử dụng đều phải trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm nghiêm ngặt và được các cơ quan y tế có thẩm quyền cấp phép lưu hành.
Ảnh: Bác sỹ thăm khám cho bé trước khi tiêm
Tại Thanh Hóa, công tác tiêm chủng mở rộng được duy trì và đạt được những kết quả quan trọng, tính đến hết tháng 11/2025: Tỷ lệ tiêm vắc xin viêm gan B 24 giờ đầu 73,3 %, tỷ lệ trẻ em dưới 1 tuổi được tiêm BCG đạt 84,3%; BH-HG-UV-BL-Hib mũi 3 đạt 85,3%; tỷ lệ uống đủ liều Rota đạt 77,1; tỷ lệ trẻ đủ mũi bại liệt 83,8%; tỷ lệ tiêm vắc xin Sởi cho đối tượng trẻ 9-12 tháng là 87,1%; tiêm chủng đầy đủ đạt 85,7%. Chiến dịch tiêm chủng vắc xin sởi được tổ chức 3 đợt, đạt tỷ lệ trên 95% ở các nhóm tuổi nguy cơ (6–9 tháng: 96,5%; 1–10 tuổi: 96,8%; 11–15 tuổi: 97,4%), đảm bảo chất lượng, tiến độ và an toàn tiêm chủng.
Tiêm chủng không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của mỗi người đối với sức khỏe cộng đồng. Hãy chủ động kiểm tra lại lịch tiêm chủng của bản thân và người thân, hãy đến các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và tiêm đúng lịch, đúng loại vắc xin cần thiết.Việc tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo của ngành y tế chính là hành động thiết thực để xây dựng “lá chắn vững chắc”, góp phần bảo vệ bản thân, gia đình và toàn xã hội trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.