Kiểm tra huyết áp cho bệnh nhân tại TYT xã Quảng Lưu- Quảng Xương

Hồi chuông đang vang lên

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2023, có tới 41 triệu người tử vong do bệnh không lây nhiễm – tương đương 74% tổng số ca tử vong toàn cầu. Trong đó:

- Bệnh tim mạch cướp đi 17,9 triệu sinh mạng

- Ung thư giết chết 9,3 triệu người

- Bệnh hô hấp mạn tính: 4,1 triệu

- Đái tháo đường: 2 triệu

Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, bệnh không lây nhiễm gây ra hơn 80% số ca tử vong mỗi năm. Điều đáng báo động là những căn bệnh này không phân biệt tuổi tác. Người trẻ mắc đái tháo đường, đột quỵ ở tuổi 30 không còn là chuyện hiếm gặp.

Hồi chuông đã vang lên – và nếu không hành động ngay hôm nay, chúng ta sẽ phải trả giá bằng chính sức khỏe và tương lai của mình.

Bệnh không lây nhiễm – “kẻ giết người thầm lặng”

Bệnh không lây nhiễm (Non-communicable diseases – NCDs) là nhóm bệnh không do vi sinh vật gây ra, không truyền từ người sang người, nhưng lại có quá trình tiến triển âm thầm, kéo dài và để lại hậu quả nghiêm trọng. Đặc điểm nguy hiểm của bệnh không lây nhiễm đó là diễn tiến âm thầm, triệu chứng mờ nhạt, chỉ phát hiện khi đã có biến chứng và điều trị tốn kém, lâu dài, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Nguyên nhân chủ yếu không đến từ "ngẫu nhiên" hay "di truyền", mà bắt nguồn từ chính thói quen sống hằng ngày – hút thuốc, uống rượu, ăn mặn, ăn ngọt, lười vận động, căng thẳng kéo dài…Một khảo sát của Viện Dinh dưỡng Quốc gia năm 2020 cho thấy, người Việt tiêu thụ trung bình 9,4g muối mỗi ngày – gần gấp đôi khuyến cáo của WHO (dưới 5g/ngày). Tỷ lệ người trưởng thành thiếu vận động lên đến 30% và có hơn 15 triệu người hút thuốc lá, và 33 triệu người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động; Gần 60% người trưởng thành chưa từng đo huyết áp hoặc kiểm tra đường huyết…Đây chính là môi trường thuận lợi để bệnh không lây nhiễm phát triển âm thầm và gây ra hậu quả nghiêm trọng trong tương lai.

Hậu quả không chỉ là sức khỏe

Khi một người mắc bệnh không lây nhiễm, không chỉ sức khỏe cá nhân bị ảnh hưởng mà cả gia đình, xã hội cũng gánh chịu tổn thất nặng nề:

- Về tài chính: Một ca điều trị ung thư trung bình có thể tiêu tốn từ 300 – 500 triệu đồng. Bệnh tim mạch có thể đòi hỏi điều trị suốt đời với chi phí thuốc men, can thiệp lên tới hàng trăm triệu.

- Về lao động: Người bệnh giảm khả năng làm việc, ảnh hưởng đến kinh tế hộ gia đình.

- Về xã hội: Gánh nặng lên hệ thống y tế, chi phí khám chữa bệnh tăng nhanh (năm 2022, chi phí điều trị bệnh không lây nhiễm chiếm hơn 50% tổng chi y tế tại Việt Nam).

Biện pháp dự phòng: “Thay đổi nhỏ, hiệu quả lớn”

Hiện nay có tới 80% các ca bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường type 2 và hơn 40% ung thư có thể được phòng tránh thông qua thay đổi lối sống.

Ăn uống lành mạnh: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, thực phẩm nguyên cám; Giảm muối, đường, chất béo bão hòa; Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, nước ngọt

Tăng cường vận động: Đi bộ nhanh, đạp xe, yoga, bơi lội hoặc chơi thể thao tối thiểu 150 phút/tuần; Tăng cường vận động nhẹ trong ngày, tránh ngồi quá lâu một chỗ.

Không hút thuốc lá, thuốc lào, thuốc lá điện tử: Bỏ thuốc sau 1 năm giúp giảm 50% nguy cơ tim mạch; Tránh hút thuốc thụ động để bảo vệ người thân

Hạn chế rượu bia: Không vượt quá 2 đơn vị cồn/ngày đối với nam, 1 đơn vị đối với nữ (1 đơn vị cồn = 1 ly rượu vang nhỏ hoặc 330ml bia)

Khám sức khỏe định kỳ: Đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, mỡ máu; Tầm soát ung thư định kỳ theo độ tuổi (vú, cổ tử cung, đại trực tràng…)

Quản lý căng thẳng, chăm sóc tinh thần: Thiền, yoga, nghỉ ngơi hợp lý; Tránh làm việc quá sức, chia sẻ tâm lý với người thân, chuyên gia

Cộng đồng cùng hành động – hướng tới tương lai khỏe mạnh

Phòng chống bệnh không lây nhiễm không thể thành công nếu chỉ dựa vào cá nhân. Đó là trách nhiệm của cả cộng đồng:

- Đối với gia đình: Dạy con ăn uống lành mạnh, tạo thói quen vận động từ nhỏ.

- Đối với nhà trường: Tổ chức chương trình giáo dục sức khỏe, thể dục, không bán đồ ăn nhanh.

- Tại nơi làm việc: Tạo điều kiện cho nhân viên vận động, nghỉ ngơi hợp lý.

- Đối với chính quyền: Tăng cường truyền thông, kiểm soát rượu bia, thuốc lá, tạo môi trường sống lành mạnh.

Ngày hôm nay chúng ta phải làm gì cho sức khỏe?

Sức khỏe là lựa chọn, không phải ngẫu nhiên. Bạn có thể bắt đầu từ những hành động rất nhỏ:

- Uống đủ nước, ăn thêm một đĩa rau mỗi ngày

- Đi bộ 15 phút sau bữa tối thay vì ngồi xem tivi

- Hạn chế uống nước ngọt, giảm muối trong bữa cơm

- Lập kế hoạch khám sức khỏe định kỳ cho bản thân và gia đình

- Chia sẻ bài viết này – vì biết đâu, bạn vừa cứu một người thân yêu khỏi nguy cơ bệnh tật

Đừng đợi đến khi hồi chuông vang lên quá muộn. Hãy bắt đầu từ một bữa ăn lành mạnh, một buổi tập thể dục nhẹ nhàng, một lần khám sức khỏe định kỳ. Sức khỏe không phải là tất cả, nhưng không có sức khỏe, mọi thứ sẽ trở nên vô nghĩa. Hãy chủ động – vì một tương lai không bệnh tật. Hồi chuông đã vang lên, và hành động của bạn hôm nay có thể thay đổi ngày mai.