Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang len lỏi vào môi trường học đường, gia đình và không gian mạng - những nơi trẻ em, thanh thiếu niên dễ bị tác động bởi quảng cáo, bạn bè và các xu hướng tiêu dùng mới.

Theo tổng hợp của Bộ Y tế, sử dụng thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh, trong đó có ung thư, bệnh tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính và các ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe sinh sản. Trên toàn cầu, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó khoảng 1,6 triệu ca tử vong liên quan đến hút thuốc thụ động. Chi phí y tế và tổn thất năng suất lao động do thuốc lá ước tính khoảng 1,4 nghìn tỷ USD mỗi năm, tương đương 1,8% GDP toàn cầu năm 2021.

Tại Việt Nam, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới trưởng thành giảm từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% năm 2023. Đây là mức giảm tuyệt đối 8,5 điểm phần trăm, tương đương giảm tương đối khoảng 17,9% so với năm 2010. Ở nhóm thanh thiếu niên 13-17 tuổi, tỷ lệ sử dụng thuốc lá giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019, tương đương mức giảm tương đối khoảng 48,1%.

Các số liệu trên cho thấy chính sách kiểm soát thuốc lá có hiệu quả khi được triển khai đồng bộ. Tuy nhiên, sự xuất hiện và lan truyền của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có nguy cơ làm suy yếu các thành quả đã đạt được, nhất là khi các sản phẩm này được thiết kế để hấp dẫn giới trẻ. Với thanh thiếu niên, hành vi sử dụng thuốc lá hiếm khi xuất hiện đơn lẻ. Trẻ có thể tiếp cận hình ảnh thuốc lá điện tử qua video ngắn, livestream, nhóm bạn, người nổi tiếng trên mạng hoặc các bài đăng trá hình dưới dạng “review sản phẩm”. Khi nội dung quảng bá được lặp lại thường xuyên, trẻ dễ hình thành cảm nhận sai rằng sản phẩm này phổ biến, hợp thời và ít nguy hiểm.

Tại Thanh Hóa, UBND tỉnh đã giao các sở, ngành, đơn vị cấp tỉnh và địa phương khẩn trương triển khai các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá 25-31/5/2026; đồng thời giao Sở Y tế chủ trì, phối hợp đôn đốc, kiểm tra, đánh giá và báo cáo việc thực hiện công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh. Sở Y tế Thanh Hóa cũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc; kiểm tra việc thực hiện quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, khách sạn, nhà hàng và các địa điểm cấm hút thuốc theo quy định.

+ Với trẻ em và thanh thiếu niên, truyền thông hiệu quả không nên chỉ dừng lại ở khẩu hiệu “không hút thuốc”. Cần giúp trẻ hiểu rõ: thuốc lá điện tử không phải là đồ chơi; hương trái cây không làm nicotine an toàn hơn; dùng thử có thể dẫn đến lệ thuộc; quảng cáo trên mạng xã hội không phải bằng chứng khoa học.

+ Gia đình cần chủ động tạo môi trường không khói thuốc trong nhà, không hút thuốc trước mặt trẻ, không nhờ trẻ mua thuốc lá, không để thuốc lá và thiết bị liên quan trong tầm tay trẻ.

+ Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng từ chối, lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá trong sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa, tư vấn tâm lý học đường; đồng thời phối hợp với phụ huynh và y tế địa phương để phát hiện sớm, tư vấn sớm, không để hành vi thử nghiệm chuyển thành lệ thuộc.

Một số dấu hiệu phụ huynh cần lưu ý gồm: trẻ có thiết bị lạ giống bút, USB hoặc hộp nhỏ có đầu sạc; phòng ngủ, quần áo, cặp sách có mùi thơm bất thường; trẻ ho kéo dài, tức ngực, hụt hơi; thay đổi giấc ngủ, dễ cáu gắt; tăng nhu cầu tiền tiêu vặt; nhận hàng qua mạng hoặc giấu đồ dùng cá nhân. Khi phát hiện trẻ đã thử hoặc đang sử dụng thuốc lá điện tử, gia đình nên bình tĩnh trao đổi, tránh kỳ thị, đồng thời liên hệ nhà trường, y tế học đường hoặc cơ sở y tế để được tư vấn phù hợp.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là khuyến cáo y tế, mà còn là trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức, gia đình và cộng đồng. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện môi trường không khói thuốc; cấm quảng cáo, khuyến mại, tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng; cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá; cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; cấm hút thuốc tại các địa điểm có quy định cấm.